أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

342

قانون ( فارسى )

خاكستر بيخش داروى داء الثعلب و داء الحيه مىباشد و اگر خاكسترش را بر بهك مالند و در آفتاب نشينند مفيد آيد . ورم و جوش : بيخش با درد شراب بر ورمهاى غددى نهند مفيد است و دمل را علاج كند . ضمادش با آرد جو ورم گرم نوخاسته را چاره‌ساز است . زخم و قرحه : ضماد بيخش كه با درد شراب باشد در علاج قرحهء چركين و بدخيم نافع است . مفاصل : داروى سستى ماهيچه و درد استخوان است . سر : افشره‌اش را تنها يا با عسل و شراب و مر مخلوط كنند چرك و ريم را از گوش مىزدايد . و اگر در گوش عكس طرف دندان دردمند چكانند درد دندان تسكين يابد . چشم : افشرهء بيخش به نفع چشم است . نفس‌كش : وزن يك درخمى از اين گياه را با شراب بخورند در علاج پهلودرد و سرفه مفيد است . بيخش را كه با شراب بر پستان ورم كرده نهند سودمند آيد . اندامان غذا : در علاج يرقان بد نيست . اندامان راننده : بول و حيض را ريزش دهد . ثمر و گلش را با شرابى خورند مسهل است . بيخش را با درد شراب بر ورم خايه نهند مفيد است . زهرها : خوردن سه درخمى از آن پادزهر نيش حشرات است . اگر ثمر و گلش را با شرابى بخورند از نيش كژدم و هزارپا بسيار مفيد است و مسهل هم هست . خولنجان : تكه‌هايى پيچيده و برنگ سرخ و سياه و تندمزه و خوشبوى و سبك‌وزن و ره‌آورد مملكت چين است . ماسرجويه گويد خولنجان و خسرودارو يكى است . مزاج : در دوم گرم و خشك است . خاصيت : لطيف و بادشكن است . آرايش : بوى دهن را خوش كند . اندامان غذا : با معده سازگار و خوراك را هضم كند . اندامان راننده : در علاج قولنج و درد گرده نافع و در غريزهء جنسى كمك است و بدل آن به وزنش پوست چوب ميخك است . خس الحمار ( گل قاصد ) : برگش چون برگ باريك كاهو اما بسيار و مايل به سياهى و كركدار . برگها به ساقه چسبيده‌اند و بيخ را پوشانيده‌اند . بيخش رنگ مايل به سرخى دارد و دست را رنگ مىكند و زمين را سرخ گرداند و در زمينهاى خوب مىرويد و تركيبى از گوهر آبى و خاكى است و خس الحمار همان شنجار است كه آن را شرح داديم . گزينش : زردش قوى است و سفيدش آبى و ناتوان است . مزاج : در اول دوم گرم و خشك است . خاصيت : زداينده و بازكن است و گل خشكيده‌اش در اين زمينه نيرومندتر است . بيخش با تخمش تقريبا هم‌مزاج است و بيخش و بويژه اگر خشك باشد نيرومندتر است . پولس گويد : از ژرفا بيرون مىكشد و حتى پيكان را بيرون آورد . ورم : در علاج هر ورمى كه سخت باشد مفيد است . قرحه : خودش يا آبش كه با مرهم و روغن گل باشد زخم را بهم آرد . مفاصل : برگش با رگهايش ضماد شود ؟ علاج نقرس و اگر با سركه باشد علاج عرق النسا است . سر : افشره‌اش را به بينى كشند سر را تنقيه كند . با عسل مخلوط باشد و داخل دهان را بدان اندايند زخمهاى دهان را شفا دهد . چشم : خشك آن چشم را از لكه‌هاى بازمانده پاك كند و كلفت شدن طبقات چشم را علاج است . اندامان غذا : كبد را تنقيه كند ، در سركه پرورده‌اش را بخورند يا ضماد نهند علاج سپرز است . اندامان راننده : در ريزش دادن حيض بسيار مؤثر است ، بچهء مرده را بيرون آرد . بچهء زنده را در زهدان مىكشد . در علاج ورم سخت زهدان مفيد است به شرطى كه بردارند يا در آب‌پزش نشينند و در ريزش دادن حيض بىمانند